کافشه در اصل به تخم گیاه گلرنگ (Carthamus tinctorius) گفته میشود که بهعنوان دانه در تغذیه پرندگان و حیوانات استفاده میشود.
این دانهها اغلب در ترکیب دان پرندگان یا بهصورت مکمل غذایی قرار میگیرند و به دلیل ارزش غذایی بالا برای برخی گونههای پرندگان، از جمله کبوتر قابلتوجهاند.
نام گیاه: گلرنگ یا کافشه (گیاهی یکساله از خانواده Asteraceae) - نام محلی: کوشه
ظاهر دانه: دانههای رنگ روشن (سفید یا خاکستری روشن) که اندازهای نسبتاً کوچک دارند و سطحی نسبتاً سخت دارند.
کاربرد: بهعنوان مکمل غذایی پرندگان و در دانهای تخصصی برای افزایش انرژی و چربی سالم استفاده میشود.
کافشه ممکن است بهصورت بستهبندیشده در فروشگاههای خوراک حیوانات نیز عرضه شود.
بر اساس دادههای مواد غذایی دانههای گلرنگ (کافشه):
کالری: حدود 517 کیلوکالری در هر 100 گرم
پروتئین: حدود 16 درصد (پروتئین گیاهی مفید برای رشد عضلات)
چربی سالم: حدود 38 درصد (شامل اسیدهای چرب غیراشباع)
کربوهیدرات: حدود 34 درصد
مواد معدنی: شامل منیزیم، فسفر، پتاسیم و چند ویتامین B
این ترکیب باعث میشود کافشه منبع غنی انرژی، چربیهای مفید و پروتئین گیاهی باشد که میتواند به سلامت بدن پرنده و بهویژه در دورههای فعالیت بالا یا دوران جوجهکشی کمک کند.
بر اساس منابع طب سنتی، طبع دانه کافشه گرم و خشک در نظر گرفته میشود که میتواند برای پرندگانی که در دورههایی با فعالیت زیاد یا سرمای محیط هستند، مفید باشد.
طبع گرم این دانه همچنین باعث میشود در ترکیب دان با دانههای سرد مزاج (مثل برخی حبوبات) تعادل مزاجی ایجاد شود و هضم غذا برای پرنده بهتر شود.
دانههای کافشه (گلرنگ) در برخی مناطق ایران قابل کشت و برداشت هستند، اگرچه این گیاه در ایران گستردگی زراعی وسیع مثل گندم یا جو ندارد. بر اساس اطلاعات منابع محلی و گیاهشناسی:
خراسان از جمله مناطقی است که گلرنگ و دانههایش (کافشه) در آن رشد میکنند.
تبریز و برخی مناطق آذربایجان نیز از دیگر مناطق گزارششده برای رستنی این گیاه هستند.
برخی نواحی مرکزی و نیمه خشک کشور نیز شرایط مناسبی برای کشت گلرنگ دارند.
در تهیه کافشه برای دان کبوتر بهتر است نمونههای سالم، عاری از رطوبت و آفتزدگی را انتخاب کنید تا بیشترین ارزش غذایی را در جیره پرنده داشته باشد.
بر اساس مطالعات و منابع پرندگان، دانههای کافشه میتوانند:
انرژی مورد نیاز بدن را بهدلیل چربی و کالری بالا تأمین کنند.
محتوای پروتئین آن به رشد عضلات و بدن پرنده کمک نماید.
اسیدهای چرب ضروری برای سلامت پوست و پرها فراهم کنند که خصوصاً در دوره پرریزی یا رشد پرها اهمیت دارد.
آنتیاکسیدانهای موجود باعث تقویت سیستم ایمنی و کاهش استرس اکسیداتیو بدن پرندگان شوند.
با این حال، بهدلیل محتوای چربی بالا، بهتر است کافشه به میزان متعادل و بهعنوان مکمل غذایی در دان کبوتر استفاده شود تا از اضافهوزن یا مشکلات گوارشی احتمالی جلوگیری شود.
کافشه یا تخم گلرنگ یکی از دانههای انرژیزا و مغذی است که میتواند در دان کبوتر بهعنوان منبع چربیهای سالم، پروتئین و انرژی به کار رود.
با طبع گرم و خشک، این دانه میتواند در جیره مخلوط قرار گیرد تا فواید بیشتری برای سلامت عمومی، پوست و پر، و عملکرد بدن پرنده داشته باشد.
در ایران نمونههایی از این دانه در مناطق خراسان، آذربایجان و برخی نقاط نیمهخشک یافت میشود و نمونههای مرغوب آن ارزشمند برای تغذیه پرندگان بهویژه کبوتر هستند.
"