گاودانه (که در منابع علمی به نام Vicia ervilia یا bitter vetch شناخته میشود) یکی از دانههای سنتی و قدیمی منطقهی مدیترانه و خاورمیانه است که از گذشته برای تغذیهی دام و طیور استفاده میشده و امروزه نیز در جیرههای کبوتر کاربرد دارد.
گاودانه یک گیاه از خانوادهی باقلاییان است؛ دانههای آن کوچک، تیره، نامنظم و شباهت زیادی به ماشک دارند.
نامهای رایج:
گاودانه
ماشک تلخ
کرسنه در فارسی
bitter vetch در انگلیسی
ظاهر:
دانههایی کوچکتر از ماش
رنگ تیره
استفاده:
در گذشته بیشتر بهعنوان علف و غذای دام مصرف میشد
امروزه در بعضی منابع تغذیه طیور و کبوتر نیز گنجانده میشود، بهخصوص در دوران نیاز به پروتئین بیشتر یا دورههای خاص تولیدمثل.
اگرچه منابع علمی دقیق درباره ترکیب مواد مغذی گاودانه برای طیور بسیار محدود است، طبق منابع دامپروری و گیاهان علوفهای:
پروتئین: گاودانه حدود ۲۰ تا ۲۵٪ پروتئین دارد که آن را به منبع مناسب پروتئین در جیرهی خوراکی تبدیل میکند.
فیبر و انرژی: مقدار مناسبی فیبر دارد و انرژی آن میتواند به تأمین فعالیت بدن کبوتر کمک کند.
قابلیت هضم: گاودانه برای حیوانات قابلیت هضم بالایی دارد.
فواید استفاده در کبوتر:
تأمین پروتئین بیشتر در دورههایی مثل جوجهکشی
کمک به ساخت عضلانی و انرژی بدن
تنوع در بافت دان
افزایش کیفیت مادهی مغذی در مخلوط دانها
طبع گاودانه در منابع سنتی بهصورت گرم و خشک توصیف شده است.
این طبع باعث میشود که گاودانه در تغذیهی پرندگان:
انرژیزا باشد
به متابولیسم بدن کمک کند
هضم نسبتاً مناسبی داشته باشد
از دیدگاه سنتی، غذایی که طبع گرم داشته باشد برای پرندگانی که در هوای سرد یا در دورههای نیاز به انرژی زیاد (مثل دوره جوجهکشی) قرار دارند مناسبتر است.
سابقهی کشت گاودانه در ایران بیشتر در مناطق غرب و شمالغرب بوده است، جایی که خاکهای قلیایی و شرایط نسبتاً خشک برای رشد این گیاه مناسب است.
این مناطق با خاکهای کم عمق و بارشهای پراکنده سازگار هستند و گاودانه در تناوب با گندم و سایر غلات کشت میشده است.
برای بهترین نتیجه در تغذیه کبوترها، گاودانه را میتوان بهصورت مخلوط با سایر دانهها مثل:
گندم
ارزن
قره ماش
ذرت
قرار داد تا جیرهی متعادل و متنوع ایجاد شود.
این ترکیب باعث میشود که بدن کبوتر:
پروتئین کافی دریافت کند
انرژی لازم داشته باشد
مواد معدنی و ویتامینها را از منابع مختلف بگیرد
گاودانه یک دانهی قدیمی و ارزشمند برای تغذیهی پرندگان مثل کبوتر است که:
منبع نسبتاً خوبی از پروتئین و انرژی است
طبع گرم و خشک دارد
در ایران بیشتر در غرب و شمالغرب بهصورت سنتی کشت شده و مناسب استفاده در جیرهی کبوتر میباشد
استفادهی هوشمندانه از گاودانه در کنار سایر دانها میتواند به سلامتی، رشد بهتر و انرژی بیشتر کبوتران کمک کند. مخصوصاً در دورههایی مثل جوجهکشی یا افزایش وزن و عضلهسازی
"