بیماری نیوکاسل (Newcastle Disease)، که در پرندگان تخصصی با نام Paramyxovirus type 1 نیز شناخته میشود، یک بیماری ویروسی شدیداً مسری است که میتواند اکثر گونههای پرندگان، از جمله کبوتران را تحت تأثیر قرار دهد.
این بیماری از خانواده پارامیکسوویروسهاست و در شکلهای خفیف تا بسیار بدخیم دیده میشود. سویههای بدخیم میتوانند ظرف 24 تا 48 ساعت باعث تلفات بالا شوند.
عامل این بیماری ویروس نیوکاسل (NDV) است که از طریق تماس مستقیم یا غیرمستقیم با پرندگان آلوده منتقل میشود.
ویروس از طریق ترشحات تنفسی، مدفوع، غذا و آب آلوده انتقال مییابد و میتواند روی لباس، کفش، وسایل نگهداری پرندگان و محیط آلوده برای مدتی زنده بماند.
ویروس نیوکاسل میتواند از چند طریق منتقل شود:
تماس مستقیم پرندگان سالم با ترشحات بدن یا مدفوع پرندهٔ آلوده
تماس غیرمستقیم از طریق وسایل، کفش، لباس، آب و خوراک آلوده
پرندگان وحشی یا مهاجر که میتوانند ناقل بیماری باشند و به گلههای دیگر پرندگان ویروس را منتقل کنند.
وارد کردن پرنده جدید بدون رعایتکردن اصول قرنطینه و تستهای سلامت
نیوکاسل میتواند علائم گوناگونی داشته باشد که بسته به سویه ویروس و شدت عفونت متفاوت است، اما برخی از علائم رایج عبارتاند از:
علائم تنفسی: عطسه، سرفه، دشواری در تنفس و ترشحات بینی
علائم گوارشی: اسهال آبکی یا سبز رنگ، کاهش اشتها
علائم عصبی: لرزش، تشنج، لرز ناشی از درگیری سیستم عصبی، پیچ خوردن گردن، فلجی بال یا پا
کاهش فعالیت، ریزش پرها، کاهش وزن و افت تولید مثل نیز ممکن است دیده شود.
در برخی سویهها، پرندگان بدون هیچ علامت واضح میمیرند، یا علائم خفیف ابتدا ظاهر میگردد.
این بیماری سرعت انتقال بسیار بالایی دارد و میتواند در مدت کوتاهی کل گله را آلوده کند. در سویههای بسیار بدخیم، مرگومیر میتواند بسیار بالا باشد و خسارت مادی و معنوی سنگینی برای پرورشدهندگان کبوتر به همراه داشته باشد.
برای تشخیص قطعی باید آزمایشهای تخصصی در آزمایشگاه انجام شود، زیرا علائم آن میتواند مشابه برخی بیماریهای دیگر باشد.
تا کنون درمان قطعی ضدویروسی برای نیوکاسل وجود ندارد و تلاشها بیشتر به سمت حمایت از پرنده و جلوگیری از عوارض ثانویه است.
در صورت بروز عفونت، دامپزشکان معمولاً:
قرنطینه و جداسازی پرندگان بیمار
ارائه مراقبت حمایتی و تغذیهٔ مناسب
در برخی موارد استفاده از آنتیبیوتیک برای جلوگیری از عفونتهای باکتریایی ثانویه توصیه میکنند، اما ویروس بهطور مستقیم درمان نمیشود.
در بسیاری از کشورها موارد مشکوک باید به مقامات بهداشتی گزارش شوند تا شیوع کنترل شود.
بهترین راه مقابله با نیوکاسل پیشگیری است و شامل موارد زیر میشود:
واکسیناسیون: برنامههای واکسیناسیون منظم برای گلهها؛ واکسنها به روشهای مختلف (چشمی، نوشیدنی، اسپری یا تزریقی) استفاده میشوند.
بیوسکیوریتی (امنیت زیستی): جلوگیری از ورود بیماری به مزرعه یا قفس با:
ضدعفونی مرتب تجهیزات، دستها و لباسها
قرنطینه پرندگان جدید قبل از ورود به گله
جلوگیری از تماس بین پرندگان وحشی و اهلی
کنترل ورود افراد و وسایل آلوده به محل نگهداری پرندگان
بهداشت محیطی: تمیز نگه داشتن محیط، آب و غذا و دور کردن فضولات پرندگان میتواند خطر انتقال را کاهش دهد.
واکسنهای نیوکاسل میتوانند در پیشگیری و کاهش شدت بیماری مؤثر باشند، هرچند اثر آنها بسته به سویه ویروس و کیفیت واکسیناسیون میتواند متفاوت باشد. واکسیناسیون باید زیر نظر دامپزشک انجام شود و در برخی نمونهها همراه با واکسنهای دیگر برای محافظت گستردهتر توصیه میشود.
بیماری نیوکاسل یک بیماری ویروسی بسیار مسری و خطرناک در بین پرندگان است که میتواند دستگاه تنفسی، عصبی و گوارشی را درگیر کند و تلفات زیادی ایجاد نماید. هیچ درمان اختصاصی برای ویروس وجود ندارد، بنابراین اقدامات پیشگیرانه مانند واکسیناسیون، رعایت امنیت زیستی و بهداشت محیطی اصلیترین راههای حفظ سلامت گله هستند. اگر نشانهای از بیماری در کبوتران خود مشاهده کردید، سریعاً با دامپزشک مشورت کرده و پرندگان مشکوک را قرنطینه کنید تا از گسترش بیماری جلوگیری شود.