دسته دارویی: آنتیبیوتیک
گروه دارویی: تتراسایکلینها
ماده مؤثره: اکسیتتراسایکلین (Oxytetracycline)
اشکال فرآورده: پودر محلول در آب و پودر پرمیکس خوراکی
غلظتها: ۲۰٪ و ۵۰٪
کاربرد اصلی: عفونتهای باکتریایی حساس، بهویژه برخی عفونتهای تنفسی و گوارشی
اکسیتتراسایکلین یکی از آنتیبیوتیکهای شناختهشده و وسیعالطیف از خانواده تتراسایکلینها است که میتواند بر طیف متنوعی از باکتریهای گرممثبت و گرممنفی و همچنین برخی عوامل مانند مایکوپلاسما، کلامیدیا، ریکتزیا و اسپیروکتها اثر داشته باشد.
این ماده با مهار ساخت پروتئین در باکتری، رشد و تکثیر عوامل بیماریزا را کاهش میدهد و به همین دلیل در فرآوردههای دامپزشکی برای برخی عفونتهای تنفسی و گوارشی پرندگان مورد استفاده قرار میگیرد.
شکل دارویی: پودر محلول در آب
ماده مؤثره: اکسیتتراسایکلین هیدروکلراید
غلظت: ۲۰٪
مقدار ماده مؤثره: هر گرم فرآورده حاوی ۲۰۰ میلیگرم اکسیتتراسایکلین هیدروکلراید است.
این نوع فرآورده برای مصرف خوراکی از طریق آب طراحی شده و میتواند در صورت تشخیص عفونت باکتریایی حساس، در برنامه درمانی کبوتر قرار گیرد.
شکل دارویی: پودر پرمیکس خوراکی
ماده مؤثره: اکسیتتراسایکلین
غلظت: ۵۰٪
مقدار ماده مؤثره: هر کیلوگرم فرآورده حاوی ۵۰۰ گرم اکسیتتراسایکلین است.
فرآورده ۵۰٪ به دلیل غلظت بالاتر، در گروه پرمیکسهای خوراکی قرار میگیرد و برای اختلاط با خوراک طراحی شده است. بنابراین از نظر روش مصرف، نباید آن را صرفاً جایگزین مستقیم فرآورده ۲۰٪ محلول در آب در نظر گرفت.
در صورت تشخیص عفونت باکتریایی حساس، اکسیتتراسایکلین میتواند در برنامه درمانی موارد زیر مورد توجه قرار گیرد:
عفونتهای باکتریایی دستگاه تنفسی
بیماریهای تنفسی مرتبط با مایکوپلاسما
برخی موارد CRD
سینوزیت و عفونت مجاری تنفسی فوقانی
برخی عفونتهای کیسههای هوایی
عفونتهای ناشی از E. coli
برخی عفونتهای ناشی از Salmonella
عفونتهای مرتبط با Pasteurella
برخی عفونتهای استافیلوکوکی و استرپتوکوکی
برخی عفونتهای باکتریایی دستگاه گوارش و انتریت
اکسیتتراسایکلین در فرآوردههای پرندگان برای برخی عفونتهای تنفسی، CRD، سینوزیت، عفونتهای دستگاه گوارش و سایر عفونتهای ناشی از عوامل حساس کاربرد دارد.
مشکلات تنفسی از بیماریهای مهم در کبوترها، بهخصوص در شرایط تراکم بالا و تهویه نامناسب، هستند.
کبوتر مبتلا به عفونت تنفسی ممکن است علائمی مانند:
عطسه و ترشح بینی
گرفتگی یا التهاب سینوسها
تنفس صدادار
کاهش توان پرواز
بیحالی
کاهش اشتها
تنفس دشوار
نشان دهد.
اگر علت بیماری یک عفونت باکتریایی حساس باشد، اکسیتتراسایکلین میتواند با مهار رشد عامل بیماریزا به کنترل عفونت کمک کند.
البته هر بیماری تنفسی الزاماً باکتریایی نیست و عوامل ویروسی، قارچی، انگلی و محیطی نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند.
اکسیتتراسایکلین میتواند در برخی عفونتهای باکتریایی دستگاه گوارش نیز مورد استفاده قرار گیرد.
کبوتر مبتلا به عفونت گوارشی ممکن است دچار اسهال، کاهش اشتها، کاهش وزن، ضعف و بیحالی شود. در صورت تشخیص عفونت باکتریایی حساس، این دارو میتواند بخشی از برنامه درمانی باشد.
با این حال، اسهال بهتنهایی نشانه عفونت باکتریایی نیست و بیماریهایی مانند کوکسیدیوز، انگلهای داخلی، عفونتهای ویروسی، مشکلات تغذیهای و مسمومیت نیز باید در نظر گرفته شوند.
عفونتهای تنفسی و گوارشی میتوانند باعث افت وزن، کاهش استقامت، ضعف عمومی و کاهش توان پروازی کبوترهای مسابقهای شوند.
در صورت وجود عفونت باکتریایی حساس، اکسیتتراسایکلین میتواند در برنامه درمانی کبوتر مسابقهای قرار گیرد؛ اما استفاده خودسرانه یا پیشگیرانه از آنتیبیوتیک برای افزایش آمادگی مسابقه توصیه نمیشود.
اکسیتتراسایکلین با اتصال به واحد ۳۰S ریبوزوم باکتری، از اتصال صحیح tRNA جلوگیری کرده و ساخت پروتئینهای ضروری باکتری را مختل میکند. در نتیجه رشد و تکثیر باکتری کاهش مییابد.
اکسیتتراسایکلین عمدتاً یک آنتیبیوتیک باکتریواستاتیک محسوب میشود.
مهمترین تفاوت این دو فرآورده در غلظت و شکل مصرف است:
اکسیتتراسایکلین ۲۰٪: پودر محلول در آب است و برای مصرف خوراکی از طریق آب طراحی شده است.
اکسیتتراسایکلین ۵۰٪: غلظت بالاتری دارد و بهصورت پرمیکس خوراکی برای اختلاط با دان عرضه میشود.
بنابراین این دو محصول از نظر ماده مؤثره مشابه هستند، اما غلظت و روش استفاده آنها یکسان نیست و نباید بدون توجه به نوع فرآورده، یکی را جایگزین دیگری کرد.
اکسیتتراسایکلین برای بیماریهای ویروسی، قارچی و انگلی درمان اختصاصی محسوب نمیشود.
مصرف آنتیبیوتیک باید بر اساس تشخیص یا احتمال مناسب عفونت باکتریایی حساس انجام شود.
مصرف خودسرانه و طولانیمدت میتواند موجب افزایش مقاومت میکروبی شود.
مواد معدنی مانند کلسیم، منیزیم و آهن میتوانند با تتراسایکلینها بر جذب دارو اثر بگذارند.
از ترکیب خودسرانه اکسیتتراسایکلین با سایر آنتیبیوتیکها خودداری شود.
در صورت عدم پاسخ مناسب به درمان، تشخیص بیماری و انتخاب دارو باید مجدداً بررسی شود.
آب و دان سالم، تهویه مناسب، رعایت بهداشت کبوترخانه و کاهش استرس، بخش مهمی از کنترل بیماری هستند.
هر دو نوع فرآورده باید در محیط خشک، خنک و دور از نور مستقیم نگهداری شوند. بستهبندی باید در برابر رطوبت محافظت شود و شرایط درجشده روی برچسب فرآورده رعایت گردد. برای فرآوردههای پودری اکسیتتراسایکلین، نگهداری در دمای کنترلشده و کمتر از ۲۵ درجه سانتیگراد در منابع فرآوردهای ذکر شده است.
پودر اکسیتتراسایکلین ۲۰٪ و ۵۰٪ برای کبوتر هر دو حاوی آنتیبیوتیک اکسیتتراسایکلین از خانواده تتراسایکلینها هستند و میتوانند در صورت وجود عفونت باکتریایی حساس، بهخصوص در مشکلات تنفسی، مایکوپلاسمایی، سینوزیت و برخی عفونتهای گوارشی مورد استفاده قرار گیرند.
فرآورده ۲۰٪ به شکل پودر محلول در آب و فرآورده ۵۰٪ به شکل پرمیکس خوراکی عرضه میشود؛ بنابراین تفاوت آنها فقط در درصد ماده مؤثره نیست و روش مصرف فرآورده نیز متفاوت است.
انتخاب نوع مناسب باید با توجه به شرایط کبوتر، نوع عفونت و مشخصات همان فرآورده انجام شود.
توجه: این توضیحات برای معرفی محصول و آشنایی با کاربرد آن در کبوتر تهیه شده و جایگزین تشخیص و تجویز دامپزشک نیست.